Ülser Sınıflaması: Kapsamlı Bir Rehber
Ülser, mide, onikiparmak bağırsağı (duodenum) veya yemek borusu gibi sindirim sistemi organlarının iç yüzeyinde (mukoza) gelişen, doku kaybı ile karakterize yaralardır. Doğru teşhis ve tedavi için ülserler çeşitli kriterlere göre sınıflandırılır. İşte ülser sınıflamasının ana başlıkları:
1. Lokalizasyona (Yerleşim Yerine) Göre Sınıflama
- Gastrik Ülser (Mide Ülseri): Mide iç duvarında oluşur. Genellikle midenin küçük kurvatür denilen kenarında ve antrum bölgesinde görülür.
- Duodenal Ülser (Onikiparmak Bağırsağı Ülseri): Mideden hemen sonra gelen onikiparmak bağırsağının başlangıç kısmında (bulbus) oluşur. Gastrik ülserlere göre daha yaygındır.
- Özofageal Ülser (Yemek Borusu Ülseri): Yemek borusu iç yüzeyinde gelişir. Genellikle gastroözofageal reflü hastalığının (GÖRH) şiddetli formları veya bazı enfeksiyonlarla ilişkilidir.
- Stomal/Anastomoz Ülseri: Geçirilmiş mide ameliyatlarından (örn. gastrektomi) sonra, mide ile ince bağırsağın birleştiği (anastomoz) hatta gelişen ülserlerdir.
2. Etyolojiye (Nedene) Göre Sınıflama
- Helicobacter pyloriİlişkili Ülserler: En sık görülen nedendir. Bu bakteri mukoza bariyerini zayıflatarak aside karşı savunmasız hale getirir.
- NSAİİ (Non-Steroid Anti-İnflamatuar İlaçlar) İlişkili Ülserler: Aspirin, ibuprofen, naproksen gibi ağrı kesici ve anti-romatizmal ilaçların uzun süreli kullanımı mide mukozasını koruyan prostaglandin sentezini engelleyerek ülsere neden olur.
- Stres Ülseri: Yoğun bakım hastalarında, ağır yanık, büyük cerrahi operasyon veya ciddi sistemik hastalıklarla ilişkili olarak gelişen akut ülserlerdir. Genellikle mide fundus ve gövdesinde çok sayıda yüzeysel lezyon şeklindedir.
- Zollinger-Ellison Sendromu: Pankreas veya duodenumda gastrin salgılayan tümör (gastrinoma) nedeniyle aşırı miktarda mide asidi üretimi sonucu oluşan, tekrarlayıcı ve tedaviye dirençli ülserlerdir.
- Diğer Nedenler: Crohn hastalığı gibi inflamatuar bağırsak hastalıkları, viral enfeksiyonlar (örn. CMV), radyasyon tedavisi veya aşırı alkol tüketimi.
3. Endoskopik Görünüme ve Derinliğe Göre Sınıflama (Forrest Sınıflamasına Benzer)
Bu sınıflama özellikle kanamalı ülserlerde tedavi yaklaşımını ve tekrar kanama riskini belirlemek için kritiktir. - Forrest Ia: Arteriyel (atardamardan) aktif kanama.
- Forrest Ib: Oozing (sızıntı şeklinde) aktif kanama.
- Forrest IIa: Görünür damar (kanamayan ancak kanama riski yüksek).
- Forrest IIb: Üzerinde pıhtı ile kaplı lezyon.
- Forrest IIc: Hematin (kahverengi-siyah renkli sindirilmiş kan) ile kaplı taban.
- Forrest III: Temiz tabanlı, kanama belirtisi olmayan ülser.
4. Süreye ve Tekrarlama Durumuna Göre Sınıflama
- Akut Ülser: Ani başlangıçlı, genellikle yüzeysel ve stres veya ilaçlarla ilişkili ülserlerdir. Hızlı iyileşebilirler.
- Kronik Ülser: Uzun süreli, derin ve sıklıklaH. pyloriveya kronik NSAİİ kullanımı ile ilişkilidir. İyileşmesi daha uzun sürer ve tekrarlama eğilimindedir.
- Refrakter (Dirençli) Ülser: 8-12 haftalık standart tedaviye (proton pompa inhibitörü - PPI veH. pylorieradikasyonu) rağmen iyileşmeyen ülserlerdir.
- Rekürren (Tekrarlayan) Ülser: İyileştikten sonra aynı veya farklı bölgede yeniden ortaya çıkan ülserler.
5. Komplikasyonlara Göre Sınıflama
- Kanamalı Ülser: Ülser tabanındaki bir damarın erozyona uğraması sonucu oluşur. Hematemez (kanlı kusma) veya melena (katran gibi siyah dışkı) ile kendini gösterir. Acil müdahale gerektirir.
- Perfore Ülser (Delinmiş Ülser): Ülserin tüm mide/duodenum duvarını delerek karın boşluğuna açılmasıdır. Ani, şiddetli karın ağrısı ve akut batın tablosuna yol açar. Cerrahi acil durumdur.
- Penetre Ülser: Ülserin mide/duodenum duvarını delip komşu bir organa (pankreas, karaciğer, kolon) ilerlemesidir.
- Pilorik Stenoz (Mide Çıkışı Darlığı): Ülserin iyileşme sürecinde oluşan nedbe dokusunun veya akut ödemin mide çıkışını daraltmasıdır. Şişkinlik, erken doyma ve şiddetli kusmalara neden olur.
6. Patolojik (Mikroskobik) Özelliklere Göre Sınıflama
Endoskopi sırasında alınan biyopsi örneklerinin incelenmesi ile yapılır. - Benign (İyi Huylu) Ülser: En sık görülen tiptir. Kenarları düzgün, tabanı temiz veya granülasyon dokusu ile kaplıdır. Kanserle ilişkisi yoktur.
- Malign (Kötü Huylu) Ülser: Mide kanseri (adenokarsinom) bazen ülser şeklinde görünebilir. Kenarları düzensiz, tabanı kirli ve nekrotik olma eğilimindedir. Biyopsi ile kesin tanı konulur. Bu nedenle, özellikle mide ülserlerinden mutlaka biyopsi alınmalıdır.
Sonuç
Ülser sınıflaması tek boyutlu değildir. Bir ülser aynı anda birden fazla kategoride değerlendirilebilir (örn:H. pyloripozitif, kronik, Forrest IIa, benign bir duodenal ülser). Bu kapsamlı sınıflandırma, hekime; - Doğru tanı koymasında,
- Altta yatan nedeni belirlemesinde,
- Komplikasyon riskini tahmin etmesinde,
- En uygun medikal veya endoskopik tedaviyi seçmesinde (örn. kanamalı ülserde Forrest sınıflamasına göre klips veya enjeksiyon yapılması),
- Hastalığın seyrini ve prognozunu (geleceğini) değerlendirmesinde yol gösterir. Tedavi ve takip planı bu sınıflamalar ışığında kişiselleştirilir.
|
.webp "Bağırsak Ülseri Belirtileri ve Tedavisi")
