Ülseratif Kolit Ameliyatı Ne Zaman Gereklidir?
Ülseratif kolit, kalın bağırsağın (kolon) ve rektumun iç yüzeyini etkileyen kronik bir iltihabi bağırsak hastalığıdır. Hastalığın tedavisinde öncelikle ilaç tedavisi (anti-inflamatuarlar, immünosupresifler, biyolojik tedaviler) kullanılır. Ancak bazı durumlarda cerrahi müdahale, hastalığı kalıcı olarak tedavi eden tek seçenek haline gelir. Ameliyat kararı, hastanın yaşam kalitesini ve sağlığını korumak için multidisipliner bir yaklaşımla (gastroenterolog, cerrah, beslenme uzmanı) verilir.
Ülseratif Kolit Ameliyatının Gereklilik Nedenleri (Endikasyonları)
- İlaç Tedavisine Yanıtsızlık (Refrakter Hastalık): Hastaların önemli bir kısmı ilaçlarla kontrol altına alınabilir. Ancak, yüksek doz kortikosteroidlere, immünomodülatörlere ve/veya biyolojik ajanlara rağmen hastalık aktivitesi devam ediyorsa, semptomlar (ishal, kanama, karın ağrısı) şiddetli seyrediyorsa ve hasta yaşam kalitesini ciddi şekilde düşürüyorsa ameliyat düşünülür.
- Akut Şiddetli Ülseratif Kolit (Akut Fulminan Kolit): Hastalığın ani ve çok şiddetli bir formudur. Hastada günde 10'dan fazla kanlı ishal, şiddetli karın ağrısı, ateş, taşikardi, anemi ve dehidratasyon görülür. Bu durum toksik megakolon riski taşır. Toksik megakolon, kolonun aşırı genişlemesi, duvar incelmesi ve delinme (perforasyon) riskinin çok yüksek olduğu, hayatı tehdit eden bir durumdur. Acil cerrahi müdahale gerektirir.
- Kanser veya Yüksek Dereceli Displazi Gelişimi: Ülseratif kolit, özellikle 8-10 yıldan uzun süredir ve tüm kolonu tutan (pankolit) hastalarda kolon kanseri riskini önemli ölçüde artırır. Kolonoskopi ve biyopsi ile tespit edilen yüksek dereceli displazi (kanser öncülü değişiklikler) veya kanser varlığında, kanseri önlemek veya tedavi etmek için ameliyat önerilir.
- Hayatı Tehdit Eden Komplikasyonlar:
- Büyük Kanama: İlaçlarla kontrol altına alınamayan, hastayı hemodinamik olarak etkileyen (tansiyon düşüklüğü, şok) masif rektal kanama.
- Delinme (Perforasyon): İltihaplı bağırsak duvarının yırtılması, karın içine dışkı sızması ve hayatı tehdit eden yaygın bir enfeksiyona (peritonit) yol açması. Acil cerrahi gerektirir.
- Toksis Megakolon: Yukarıda belirtildiği gibi acil ameliyat endikasyonudur.
- İlaç Yan Etkilerine Tahammülsüzlük: Hastanın kortikosteroidlerin ciddi yan etkilerini (kemik erimesi, diyabet, hipertansiyon, katarakt) veya diğer immünosupresif ilaçların toksisitesini (karaciğer/böbrek hasarı, ciddi enfeksiyon riski) taşıyamadığı durumlarda ameliyat bir çıkış yolu olabilir.
- Büyüme Gelişme Geriliği (Çocuk ve Ergen Hastalarda): İlaç tedavisine rağmen büyümesi ve cinsel gelişimi duraklayan çocuk hastalarda, ameliyat hastalığı ortadan kaldırarak normal büyümeyi sağlayabilir.
- Ekstraintestinal Belirtilerin Şiddetli Olması: Ülseratif kolitle ilişkili ve ilaçlarla kontrol edilemeyen şiddetli eklem iltihabı (artrit), cilt problemleri (pioderma gangrenozum) veya karaciğer hastalığı (primer sklerozan kolanjit) varlığında ameliyat bu belirtileri de iyileştirebilir.
Ameliyat Türleri
Ülseratif kolit için yapılan başlıca ameliyat, hastalıklı tüm kolon ve rektumun çıkarılmasıdır (proktokolektomi). Bu işlemden sonra bağırsak devamlılığını sağlamak için iki ana yöntem vardır:
- İleal Pouch-Anal Anastomoz (IPAA / J-Pouch): En sık tercih edilen ve kalıcı bir stoma (bağırsağın karın duvarına ağızlaştırılması) gerektirmeyen yöntemdir. İnce bağırsağın son kısmı (ileum) kullanılarak rektumun işlevini görecek bir "kese" (pouch) oluşturulur ve bu kese anüse bağlanır. Hastalar genellikle günde 4-8 defa normal kıvamlı veya yarı katı dışkılama yapabilir.
- Kalıcı İleostomi: Tüm kolon ve rektum çıkarıldıktan sonra ince bağırsağın ucu karın duvarına (genellikle sağ alt bölgeye) ağızlaştırılır. Dışkı, bu açıklığa takılan özel bir torbaya (stoma torbası) boşalır. IPAA'nın uygun olmadığı (örneğin, anal sfinkter kasları zayıf olan) veya kanser nedeniyle daha radikal cerrahi gereken durumlarda tercih edilir.
Sonuç
Ülseratif kolit ameliyatı, hastalığı kökten tedavi eden bir seçenektir. Karar verme süreci hastanın genel sağlık durumu, yaşı, hastalığın şiddeti ve yaygınlığı, kanser riski ve hastanın tercihleri göz önünde bulundurularak yapılmalıdır. Ameliyat, özellikle ilaçlarla kontrol edilemeyen, hayat kalitesi düşük veya hayatı tehdit eden durumlarda gerekli ve hayat kurtarıcı bir tedavi yöntemidir. Ameliyat sonrası yaşam tarzı değişikliklerine uyum sağlanması ve düzenli takipler önemlidir. |
.webp "Bağırsak Ülseri Belirtileri ve Tedavisi")
