Bağırsakta aftöz ülser nasıl oluşur?

Bağırsak mukozasında ortaya çıkan küçük, yüzeysel ve ağrılı yaralar olan aftöz ülserler, özellikle inflamatuar bağırsak hastalıklarının erken dönem bulguları arasında yer alır. Bu yazı, bu ülserlerin nasıl oluştuğunu, hangi mekanizmaların devreye girdiğini ve klinik açıdan ne anlama geldiğini detaylı bir şekilde ele alıyor.

Konu kakkında 1 soru soruldu ve cevaplandı

Bağırsakta Aftöz Ülser (Aftöz Kolit) Nedir?

Bağırsakta aftöz ülser, genellikle ince bağırsağın son kısmı (ileum) ve kalın bağırsakta (kolon) görülen, küçük, yüzeysel ve genellikle ağrılı yaralardır. Halk arasında "aft" olarak bilinen ağız içi yaralarına benzerler, ancak bağırsak mukozasında oluşurlar. Bunlar, özellikle inflamatuar bağırsak hastalıklarının (İBH) erken bulguları olarak karşımıza çıkabilir. En sık Crohn hastalığı ile ilişkilidir, ancak ülseratif kolit ve diğer bazı durumlarda da görülebilir.

Oluşum Mekanizması (Patogenez)

Bağırsak aftöz ülserlerinin kesin oluşum nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, karmaşık bir etkileşim sonucu ortaya çıktığı düşünülmektedir. Temel mekanizma, bağırsak mukozasının (iç yüzeyinin) bütünlüğünün bozulması ve iyileşme sürecinin aksamasıdır. Süreç genellikle şu adımlarla ilerler:

Genetik Yatkınlık: Ailesel geçiş söz konusudur. Özellikle Crohn hastalığında, bağırsak duvarının savunma ve onarım mekanizmalarını etkileyen belirli gen mutasyonları (NOD2/CARD15 gibi) tespit edilmiştir.
Bağışıklık Sisteminin Anormal Tepkisi (İmmünolojik Reaksiyon): En önemli faktörlerden biridir. Genetik yatkınlığı olan bir bireyde, henüz tam olarak bilinmeyen bir tetikleyici (örn. bir bakteri, virüs, diyet antijeni veya çevresel faktör), bağışıklık sisteminin aşırı ve kontrolsüz bir şekilde harekete geçmesine neden olur. Bu durumda bağışıklık sistemi, vücudun kendi bağırsak dokusuna saldırmaya başlar (otoimmün veya otoinflamatuar bir süreç).
İnflamasyon (Yangı) Zinciri: Aktive olan bağışıklık hücreleri (T lenfositler, makrofajlar) çok sayıda iltihabi kimyasal madde (sitokinler: TNF-alfa, interlökinler) salgılar. Bu maddeler bağırsak duvarında şiddetli bir yangıya yol açar.
Mukozal Hasar ve Ülserasyon: Süregelen yangı, bağırsağın en iç katmanı olan mukoza tabakasındaki hücrelerde hasara neden olur. İlk olarak, mukoza altındaki lenfatik dokularda küçük şişlikler (lenfoid hiperplazi) ve kript ağızlarında mikroskobik hasarlar oluşur. Zamanla bu hasarlı bölgeler önce küçük erozyonlara (sıyrıklara), ardından da tipik "aftöz ülser" görünümüne dönüşür. Bu ülserler, merkezi beyaz/ sarı fibrinöz bir tabaka ve çevresinde kırmızı, yangılı bir hale (halo) ile karakterizedir.
İyileşmenin Gecikmesi: Sürekli devam eden inflamatuar süreç, vücudun doğal onarım mekanizmalarını baskılar, bu da ülserlerin kronikleşmesine ve derinleşmesine yol açabilir. Derinleşen ülserler bağırsak duvarının daha alt katmanlarına ilerleyebilir ve fistül, stenoz (darlık) gibi ciddi komplikasyonlara neden olabilir.

Potansiyel Tetikleyici Faktörler

Enfeksiyonlar: Geçirilmiş bazı bakteriyel (örn. Salmonella, Campylobacter) veya viral enfeksiyonlar süreci başlatabilir.
Çevresel Faktörler: Sigara içmek (özellikle Crohn hastalığı için çok güçlü bir risk faktörü), batı tarzı diyet (yüksek işlenmiş gıda, düşük lif), stres (hastalığı alevlendirebilir).
Bağırsak Mikrobiyotasındaki Değişiklikler (Dysbiosis): Sağlıklı bağırsak bakteri dengesinin bozulması, bağışıklık sisteminin düzenlenmesini olumsuz etkileyebilir.
İlaçlar: Nonsteroid anti-inflamatuar ilaçlar (NSAİİ'ler) bağırsak mukozasında direktttttttttttt hasar oluşturarak ülserlere yol açabilir.

Klinik Önemi ve Tanı

Bağırsak aftöz ülserleri genellikle semptomsuz olabilir ve rutin kolonoskopi sırasında tesadüfen saptanır. Ancak büyüdükçe veya çoğaldıkça şu belirtilere neden olabilir:

Karın ağrısı (özellikle sağ alt kadranda)
İshal (bazen kanlı veya sümüksü)
Gaz, şişkinlik
Halsizlik, hafif ateş

Tanıda altın standır kolonoskopi işlemidir. Gastroenterolog tarafından yapılan bu işlemde ülserler direktttttttttttt olarak görülür ve gerekirse biyopsi alınarak patolojik inceleme yapılır. Bu inceleme, ülserin aftöz yapısını doğrulamanın yanı sıra, altta yatan Crohn hastalığı gibi bir durumu teşhis etmek için çok değerlidir.

Sonuç

Bağırsakta aftöz ülser oluşumu, genetik olarak yatkın bireylerde, çevresel tetikleyicilerin bağışıklık sistemini anormal şekilde uyarması ve bunun sonucunda bağırsak mukozasında kronik inflamasyon ile hücre hasarının başlaması şeklinde özetlenebilir. Bu ülserler, ciddi bir inflamatuar bağırsak hastalığının erken habercisi olabileceğinden, kolonoskopik görüntüleme ile tespit edildiklerinde dikkatle değerlendirilmeli ve altta yatan neden araştırılmalıdır. Tedavi, altta yatan hastalığa (örn. Crohn) yönelik olup, diyet değişiklikleri, iltihap baskılayıcı ilaçlar (5-ASA'lar, immünomodülatörler, biyolojik ajanlar) ve yaşam tarzı düzenlemelerini içerir.

Yeni Soru Sor / Yorum Yap