Akut Peptik Ülserin Tanımı
Akut peptik ülser, mide, duodenum (onikiparmak bağırsağı) veya nadiren özofagus (yemek borusu) mukozasında, mide asidi ve pepsin gibi sindirim sıvılarının zararlı etkileri nedeniyle gelişen, ani başlangıçlı, yüzeysel ve genellikle derin olmayan bir mukozal defekt (yaralanma veya doku kaybı) olarak tanımlanır. "Peptik" terimi, pepsin enziminin rolüne işaret eder. Akut ülserler, kronik peptik ülserlere kıyasla daha hızlı gelişir, daha az fibrozis (bağ dokusu artışı) gösterir ve uygun tedavi ile genellikle hızla iyileşir, sıklıkla iz bırakmaz.
Ana Özellikleri ve Tanımlayıcı Unsurları
- Ani Başlangıç: Genellikle stres, bazı ilaçların kullanımı veya akut enfeksiyon gibi belirli bir tetikleyiciyi takiben hızla ortaya çıkar.
- Derinlik: Mukozanın yüzeysel katmanlarını (genellikle lamina propriaya kadar) etkiler. Mide duvarının kas tabakasına (muskularis propriaya) kadar ilerlemesi daha nadirdir.
- Klinik Sunum: Üst karın ağrısı, yanma, hazımsızlık, bulantı ve bazen kanama (hematemez - kan kusma veya melena - katran gibi siyah dışkı) ile kendini gösterir. Kanama, akut ülserlerde kronik ülserlere göre daha sık görülebilir.
- Endoskopik Görünüm: Endoskopide (gastroskopi) genellikle temiz tabanlı, keskin kenarlı, yuvarlak veya oval şekilli, hafifçe çökük bir lezyon olarak görülür. Çevresindeki mukoza normaldir.
- Histolojik Özellikler: Mikroskopik incelemede doku kaybı (nekroz) alanı, enflamatuar hücre infiltrasyonu (özellikle nötrofiller) ve minimal fibrozis görülür. Kronik ülserlerde belirgin olan skar dokusu (fibrozis) akut ülserde yoktur veya çok azdır.
- İyileşme: Nedeni ortadan kaldırıldığında (örn., NSAİİ ilacı kesmek, stresi yönetmek) ve asit baskılayıcı tedavi ile hızla (genellikle birkaç hafta içinde) iyileşir ve sıklıkla tam epitelizasyon sağlanır.
Akut ve Kronik Peptik Ülser Ayrımı
Tanımın netleşmesi için akut ve kronik peptik ülser karşılaştırması önemlidir:
- Süre ve Gelişim: Akut ülser ani; kronik ülser ise uzun süreli, yavaş ilerleyicidir.
- Patoloji: Akut ülserde belirgin fibrozis yoktur; kronik ülserde ise ülser tabanında ve kenarlarında yoğun fibrozis ve kallus (nasırlaşmış) oluşumu vardır.
- Nedenler: Akut ülserde sıklıkla stres, NSAİİ'ler, kortikosteroidler, ağır alkol kullanımı veya akutH. pylorienfeksiyonu ön plandayken; kronik ülserde genellikle kronikHelicobacter pylorienfeksiyonu veya uzun süreli NSAİİ kullanımı ana etkendir.
- Komplikasyon Riskleri: Her ikisi de kanama, delinme (perforasyon) veya tıkanmaya (obstrüksiyon) yol açabilse de, kronik ülserlerde delinme ve darlık riski daha yüksektir. Akut ülserlerde masif kanama daha çarpıcı olabilir.
Tanımlamada Önemli Noktalar
- Tanı, hastanın öyküsü (ani başlangıç, tetikleyici faktörler), klinik bulgular ve altın standart olan üst gastrointestinal sistem endoskopisi (gastroskopi) ile konur. Endoskopi sırasında görünümü tipiktir ve gerekirse biyopsi alınabilir.
- Akut peptik ülser tanımı, sadece lokal bir lezyonu değil, genellikle altta yatan sistemik bir stres faktörünü veya dış etkeni de işaret eder. Örneğin, "stres ülseri" (yoğun bakım hastalarında görülen) veya "NSAİİ ilişkili ülser" şeklinde nedenine göre de sınıflandırılabilir.
- Tanımlama, tedavi yaklaşımını da belirler. Akut ülserde öncelikle tetikleyici faktörün ortadan kaldırılması ve kısa süreli yoğun asit baskılayıcı tedavi hedeflenir.
Sonuç olarak, akut peptik ülser, gastrointestinal mukozanın sindirim sıvılarına karşı akut dönemdeki yetersiz savunması sonucu oluşan, hızlı gelişen ve genellikle iyi prognozlu bir mukoza hasarıdır. Tanımı, klinik, endoskopik ve histolojik özelliklerin bir bütünü ile yapılır. |
.webp "Bağırsak Ülseri Belirtileri ve Tedavisi")
