Ülseratif Kolit Hastaları İçin Beslenme Rehberi: Nelere Dikkat Edilmeli?
Ülseratif kolit, kalın bağırsağın (kolon) ve rektumun iç yüzeyinde inflamasyon (iltihaplanma) ve ülserlerle karakterize kronik bir inflamatuar bağırsak hastalığıdır. Hastalığın seyri kişiden kişiye değişiklik gösterir ve aktif (alevlenme) dönemleri ile sessiz (remisyon) dönemleri birbirini takip eder. Beslenme, ülseratif kolitin tedavisinde ilaçların yerini almasa da, semptomları yönetmede, alevlenmeleri önlemede, beslenme yetersizliklerini gidermede ve yaşam kalitesini artırmada kritik bir rol oynar. Her hasta benzersiz olduğundan, "tek beden herkese uyar" bir diyet yoktur. Ancak genel geçerli stratejiler ve kişisel tetikleyicileri belirleme yaklaşımı büyük fayda sağlar.
Genel Beslenme İlkeleri
- Kişiselleştirilmiş Yaklaşım: Bir gıdanın bir hastada sorun yaratırken diğerinde yaratmaması sık görülür. Bu nedenle, bir "gıda günlüğü" tutmak en değerli araçlardan biridir. Yenilenler, semptomlar ve stres seviyesi not edilerek kişisel tetikleyiciler tespit edilebilir.
- Dönemsel Beslenme: Remisyon (sessiz) dönemdeki beslenme ile aktif alevlenme dönemindeki beslenme birbirinden farklıdır.
- Yeterli ve Dengeli Beslenme: İshal, iştahsızlık ve emilim bozuklukları nedeniyle yetersiz beslenme, vitamin/mineral eksiklikleri (özellikle demir, B12 vitamini, folik asit, D vitamini, kalsiyum) sık görülür. Besin çeşitliliğini korumaya çalışmak önemlidir.
- Az ve Sık Öğünler: Günde 5-6 küçük öğün, 2-3 büyük öğünden daha iyi tolere edilir ve sindirim sistemini yormaz.
- Yavaş ve İyice Çiğneyerek Yemek: Sindirim ağızda başlar. İyi çiğnemek, bağırsakların işini kolaylaştırır.
- Bol Sıvı Tüketimi: Özellikle ishal dönemlerinde dehidrasyonu (sıvı kaybı) önlemek için günde 2-3 litre su tüketilmelidir. Kafeinli ve şekerli içecekler ishali artırabileceğinden dikkatli tüketilmelidir.
Alevlenme (Aktif Dönem) Beslenme Önerileri
Bu dönemde amaç, bağırsakları mümkün olduğunca dinlendirmek, ishali ve karın ağrısını azaltmaktır. - Düşük Lif/Liften Fakir Diyet: Çiğ sebze-meyveler, kepekli tahıllar, kurubaklagiller ve sert kabuklu yemişler gibi yüksek lifli gıdalar bağırsak hareketlerini ve gazı artırarak semptomları kötüleştirebilir. Haşlanmış, soyulmuş patates, havuç, kabak, muz, elma püresi, beyaz ekmek, pirinç, makarna, yulaf ezmesi (aşırıya kaçmadan) gibi daha az lifli, yumuşak gıdalar tercih edilmelidir.
- Yağlı ve Kızartılmış Gıdalardan Kaçının: Yağlı etler, kızartmalar, kaymak, krema, mayonez gibi yağlı besinler ishali şiddetlendirebilir.
- Baharatları Sınırlayın: Acı biber, karabiber gibi keskin baharatlar bağırsak mukozasını tahriş edebilir.
- Süt ve Süt Ürünlerine Dikkat: Birçok ülseratif kolit hastasında laktoz intoleransı da gelişebilir. Süt, yoğurt ve peynir tüketimi sonrası gaz, şişkinlik ve ishal artıyorsa laktozsuz ürünler denenebilir.
- Protein Kaynaklarını Yumuşak Seçin: Yağsız tavuk, hindi, balık (ızgara veya haşlama), yumurta ve tofu iyi tolere edilebilir protein kaynaklarıdır.
Remisyon (Sessiz Dönem) Beslenme Önerileri
Bu dönemde amaç, sağlıklı bir vücut ağırlığını korumak, besin depolarını doldurmak ve remisyon süresini uzatmaktır. - Lifi Yavaş Yavaş ve Dikkatlice Ekleyin: Remisyonda, kişisel toleransa göre lif içeriği yavaş yavaş artırılabilir. Önce haşlanmış sebzeler (fasulye, kuşkonmaz, ıspanak), soyulmuş meyveler, daha sonra tam tahıllı ürünler (tam buğday ekmeği, esmer pirinç) denenebilir. Her yeni gıda küçük miktarlarda denenmeli.
- Probiyotik ve Prebiyotikler: Bağırsak florasının dengesini desteklemek önemlidir. Yoğurt, kefir, lahana turşusu (tuz oranı yüksek olabilir, dikkatli tüketin) gibi probiyotik kaynakları denenebilir. Prebiyotikler (probiyotiklerin besini, örn. muz, pırasa, soğan) tolere edilebiliyorsa diyete eklenmelidir. Doktora danışarak probiyotik takviyesi de kullanılabilir.
- Sağlıklı Yağları Tercih Edin: Zeytinyağı, avokado, ceviz, badem (eğer tolere ediliyorsa, iyice çiğnenmeli), yağlı balıklardaki (somon, uskumru) omega-3 yağ asitleri anti-inflamatuar etki gösterebilir.
- Yeterli Protein Alımı: İyileşme ve doku onarımı için yeterli protein almak şarttır. Yağsız et, balık, yumurta, baklagiller (nohut, mercimek - gaz yapmıyorsa) tüketilmelidir.
Genel Olarak Sınırlandırılması veya Kaçınılması Gerekenler
- Gaz Yapıcı Gıdalar: Lahana, karnabahar, brokoli, brüksel lahanası, soğan, sarımsak (çiğ), kuru fasulye, nohut, mercimek (kişiye göre değişir).
- Çok Şekerli ve Yapay Tatlandırıcılı Gıdalar/İçecekler: Bağırsaklarda su çekerek ishali artırabilir, gaz yapabilir.
- Alkollü ve Kafeinli İçecekler: Bağırsak hareketlerini hızlandırarak ve tahriş ederek semptomları tetikleyebilir.
- İşlenmiş Et Ürünleri: Sosis, salam, sucuk gibi ürünlerdeki katkı maddeleri ve yüksek yağ içeriği sorun yaratabilir.
- Çiğ ve Kabuklu Sebze/Meyveler: Özellikle alevlenme döneminde kabukları soyulmuş, pişmiş veya püre halinde tüketilmelidir.
- Çok Sıcak veya Çok Soğuk Yiyecek/İçecekler: Bağırsak hareketlerini uyarabilir.
Mutlaka Bir Uzmana Danışın
Bu öneriler genel bilgilendirme amaçlıdır. Ülseratif kolit ciddi bir hastalıktır ve beslenme planı mutlaka: - Gastroenteroloji Uzmanı ve
- Beslenme ve Diyetetik Uzmanı (Diyetisyen) işbirliği ile, hastanın klinik durumu, ilaçları, besin toleransları ve laboratuvar bulguları göz önünde bulundurularak kişiye özel hazırlanmalıdır.
Diyetisyeniniz, size özel bir beslenme planı oluşturarak, olası eksiklikleri tespit edip takviyeler önererek ve hastalık seyrinizi daha iyi yönetmenize yardımcı olacaktır.
|
.webp "Bağırsak Ülseri Belirtileri ve Tedavisi")
